Ανακοινώσεις

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ


ΑΥΤΙΣΜΟΣ

ΤΣΕΛΕΝΤΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ. ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΗΣ

Υποπτευθήκατε ποτέ ότι το παιδί σας ήταν σχεδόν κωφό; Είναι το παιδί σας κωφό για κάποιους θορύβους, αλλά ακούει άλλους; Κρατάει τα χέρια του σε περίεργες στάσεις; Απασχολείται με ρυθμικές κινήσεις ή κινητικές δραστηριότητες για πάρα πολύ μεγάλα χρονικά διαστήματα (πχ. Κουνιέται εμπρός πίσω στην καρέκλα, σε κουνιστό αλογάκι, ή πολυθρόνα, τραμπολίνο ή κούνια κτλ); Αποσπούν την προσοχή του για περισσότερο χρόνο κινούμενα αντικείμενα (πχ. κολλάει κοιτάζοντας το νερό της βρύσης που τρέχει ή το νερό που χύνεται στη λεκάνη της τουαλέτας, τον κάδο του πλυντηρίου, το μίξερ ή μια ρόδα που γυρίζει;). ΄΄Κοιτάζει μέσα΄΄ ή ΄΄περνάει δίπλα΄΄ από ανθρώπους, σα να μην ήταν εκεί; Δείχνει να αγνοεί τους γονείς, τα αδέρφια ή άλλους ανθρώπους όταν βρίσκεται κάπου; Είναι σφιγμένο και άβολο όταν το κρατούν, το πλησιάζουν ή θέλουν να το αγκαλιάσουν; Αποφεύγει το άγγιγμα και την αγκαλιά από τους γονείς ή άλλους ανθρώπους όταν βρίσκεται κάπου; Χτυπάει χωρίς αιτία το κεφάλι του ή αυτοτραυματίζεται; Στριφογυρίζει σαν σβούρα χωρίς αιτία; Είναι εξαιρετικά επιδέξιο στο να κάνει λεπτοδουλειές με τα δάχτυλά του ή να παίζει με μικρά αντικείμενα; Του αρέσει να στριφογυρίζει στο χώρο ή να στριφογυρίζει κέρματα και άλλα αντικείμενα; Αν απαντήσατε ναι σε πολλές από αυτές τις ερωτήσεις τότε ίσως σας απασχολεί το ερώτημα και το φαινόμενο του αυτισμού.

Ίσως να έχετε ακούσει τον όρο Αυτισμός(Autism), Διαταραχή του Αυτιστικού Φάσματος (ASD, Autism Spectrum Disorder), Διάχυτη Διαταραχή της Ανάπτυξης, Διάχυτη Εξελικτική Αναπτυξιακή Διαταραχή (Pervasive Developmental Disorder), Asperger Syndrome, Υπερλεξία (hyperlexia), Σημασιολογική Πραγματολογική Διαταραχή. (S.P.D, Semantic Pragmatic Disorder). Οι όροι αυτοί είναι ένας εύκολος και πειστικός τρόπος για να περιγράφουμε μια μεγάλη και διακριτή ομάδα παιδιών που έχουν ομοιότητες στον τρόπο που επεξεργάζονται τις πληροφορίες, κατανοούν τον κόσμο και επικοινωνούν μαζί μας. Άσχετα από αυτές τις ορολογίες θα πρέπει να θυμάστε ότι το κάθε άτομο, όπως και τα άτομα με αυτισμό είναι μοναδικό με τις δικές του δυνατότητες και αδυναμίες. Οι όροι απλά μας βοηθούν να συλλέξουμε πληροφορίες και να αναγνωρίσουμε τις δεξιότητες και αδυναμίες, τα σημεία υπεροχής και τις ανάγκες για να βοηθήσουμε το άτομο να αναπτυχθεί και να εξελιχθεί. Να επικοινωνήσουμε και να επικοινωνήσει μαζί μας.

Διαγνωστικά Κριτήρια

Τα διαγνωστικά κριτήρια όπως περιγράφονται στο DSM IV (Diagnostic & Statistic Manual – Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο και στο ICD 10 περιγράφουν αυτή την ομάδα?

Α. Σύνολο 6 ή παραπάνω από τα 1,2,3 με τουλάχιστον δύο από το (1) και ένα από τα (2) και (3)
1.ποιοτική διαταραχή της κοινωνικής αλληλεπίδρασης όπως δηλώνεται με τουλάχιστον δύο από τα παρακάτω?

α) αξιοσημείωτο έλλειμμα στη χρήση πολλαπλών μη λεκτικών συμπεριφορών, όπως η βλεμματική επαφή, η έκφραση του προσώπου, οι στάσεις του σώματος και οι χειρονομίες που ρυθμίζουν την κοινωνική αλληλεπίδραση.

β) αποτυχία στην ανάπτυξη διαπροσωπικών σχέσεων ανάλογων με το αναπτυξιακό τους επίπεδο

γ) έλλειψη αυθόρμητης αναζήτησης σε κοινή διασκέδαση, ενδιαφέροντα ή επιτεύγματα με άλλους ανθρώπους (πχ. Να μη δείχνουν, φέρνουν ή καταδεικνύουν πράγματα του ενδιαφέροντός τους)

δ) έλλειψη κοινωνικής ή συναισθηματικής απαντητικότητας

2. Ποιοτικό έλλειμμα στην επικοινωνία όπως καταδεικνύεται από τουλάχιστον ένα από τα ακόλουθα?
α) καθυστέρηση ή ολική έλλειψη στην ανάπτυξη του προφορικού λόγου (που δεν συνοδεύεται από προσπάθεια για επικοινωνία μέσω εναλλακτικών τρόπων επικοινωνίας, όπως οι χειρονομίες ή η μιμική

β) σε άτομα με επαρκή ομιλία, αξιοσημείωτο έλλειμμα στην ικανότητα για έναρξη ή διατήρηση μιας συνομιλίας με άλλους

γ) στερεοτυπική και επαναληπτική χρήση της γλώσσας ή ιδιοσυγκρασιακή γλώσσα.

δ) έλλειψη ποικίλου αυθόρμητου συμβολικού παιχνιδιού ή κοινωνικά απαντητικού (μιμητικού) παιχνιδιού που αρμόζει στο εξελικτικό τους επίπεδο.(παιχνίδια της ηλικίας τους)

3. Περιορισμένα επαναληπτικά και στερεοτυπικά σχήματα συμπεριφοράς ενδιαφερόντων και δραστηριοτήτων όπως φαίνονται με τουλάχιστον ένα από τα επόμενα?

α) περιλαμβάνονται προκαταλήψεις με ένα ή περισσότερα στερεοτυπικά και περιορισμένα σχήματα ενδιαφερόντων που αποκλίνουν από τα φυσιολογικά ως προς την ένταση ή την εστίαση

β) ανεξήγητες και αμετακίνητες εμμονές σε εξειδικευμένες, μη λειτουργικές ρουτίνες ή τελετουργικά.

γ) στερεοτυπικές και επαναληπτικές κινητικές στερεοτυπίες (πχ. Χτύπημα των χεριών και των δαχτύλων ή συστροφή τους ή σύνθετες κινήσεις όλου του σώματος)

δ) επίμονη ενασχόληση με μέρη των αντικειμένων

Β. Καθυστέρηση ή μη φυσιολογική λειτουργικότητα σε μια από τις επόμενες περιοχές με έναρξη πρίν το 3ο έτος της ηλικίας.
1. την κοινωνική αλληλεπίδραση
2. τη γλώσσα όπως αυτή χρησιμοποιείται για την κοινωνική επικοινωνία
3. το συμβολικό ή φανταστικό παιχνίδι

Γ. Η διαταραχή δεν εξηγείται καλύτερα με βάση άλλη διαταραχή, όπως το Rett Syndrome ή την Αποδιοργανωτική Διαταραχή της παιδικής ηλικίας.

Έχουν αναγνωριστεί 4 τύποι αυτισμού?

1) Τυπικός αυτιστικός με μη φυσιολογική λεκτική και μη λεκτική επικοινωνία, απομάκρυνση, έλλειμμα κοινωνικών δεξιοτήτων και αισθητηριακές διαταραχές ( Kanner).
2) Όμοιος με τον τυπικό που όμως συνοδεύεται με μέτρια ή σοβαρή νοητική υστέρηση.
3) Υψηλά λειτουργικός, υπερκινητικός και μερικές φορές επιθετικός (Asperger).
4) Μια ομάδα με ελλείμματα στις κοινωνικές και γλωσσικές δραστηριότητες, περιορισμένα ενδιαφέροντα και οικογενειακό ιστορικό μαθησιακών προβλημάτων (Eaves et al, 1994).

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ- ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ

Παρόλο που ακόμη δεν έχει βρεθεί συγκεκριμένη αιτιολογία οι έρευνες τείνουν να οδηγούν στο ότι πρόκειται για μια διάχυτη βλάβη της φυσιολογικής ανάπτυξης του εγκεφάλου που επηρεάζει και τη γνωστική ανάπτυξη. Σε αυτό συνηγορούν και τα διάφορα σύνδρομα στα οποία εμφανίζεται αυτισμός και έχουν γενετική αιτιολογία (πχ. σύνδρομο του εύθραυστου Χ χρωμοσώματος,Cornelia de Lange).

Υπάρχουν διάφορες επιδημιολογικές μελέτες ως προς τη συχνότητα με την οποία ο αυτισμός εμφανίζεται. Οι πιο πρόσφατες πάντως και οι περισσότερες συγκλίνουν στην άποψη του 15 στα 10.000 με αναλογία αγοριών κοριτσιών 3 προς 1.

ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΣΤΗΝ ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΛΟΓΟ

Μπορεί να αναπτύξουν γλωσσικές δεξιότητες φυσιολογικά ως την ηλικία των 15 μηνών. Μετά παλινδρομούν και χάνουν τις αποκτημένες δεξιότητες.

Ελλείμματα στη λεκτική και μη λεκτική επικοινωνία.
Ελλείμματα ή απουσία μη λεκτικής επικοινωνίας όπως η δείξη, η χειρονομία, το κούνημα της κεφαλής και οι μορφασμοί.
Καλές αρθρωτικές δεξιότητες αλλά φτωχός επιτονισμός και προσωδία.
Συχνές δυσκολίες ροής του λόγου κυρίως εξαιτίας δυσκολιών στην εύρεση των λέξεων ή περιορισμένου λεξιλογίου.
Παροχή υπερβολικά πολλής (λογόρροια) ή λίγης πληροφορίας (μονολεκτικός- τηλεγραφικός λόγος) όταν μιλούν.
Δυσκολίες στη χρήση των αντωνυμιών.
Δυσκολίες με τον αφηρημένο λόγο.
Ηχολαλία.
Εμμονές, Νεολογισμοί, Ακατάλληλος ως προς τη χρήση λόγος.
Ικανότητα ανάγνωσης ανάλογη ή και καλύτερη της ηλικίας τους ( υπερλεξία ) χωρίς να κατανοούν το νόημα.
Φτωχές δεξιότητες πραγματολογίας.
Δυσκολία να κατανοήσουν τη σκοπιμότητα, τα κίνητρα, τις προθέσεις των άλλων και τη συμπεριφορά τους.
Δυσκολία να κατανοήσουν τις ανάγκες του συνομιλητή όταν επικοινωνούν σε ένα κοινωνικό πλαίσιο (Fine et al 1994).

Οι δυσχέρειες περιλαμβάνουν έλλειψη επικοινωνιακής πρόθεσης, μη επικοινωνιακή χρήση της γλώσσας, δυσκολίες με την αλλαγή σειράς στο λόγο και δυσκολίες στη μετάβαση των ρόλων ομιλητή ακροατή. Αποτυχία στη δημιουργία μιας λογικής θεωρίας, της κατανόησης των πεποιθήσεων, της εξαπάτησης ή της διφορούμενης επικοινωνίας.

ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΕΣ ΚΑΙ ΣΥΝΟΔΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

? Εξαιρετική και υπερβολική μοναχικότητα σε μικρά παιδιά μπορεί να εκδηλώνεται και ως αποφυγή στο αγκάλιασμα κ τα χάδια.
? Αποφυγή βλεμματικής επαφής.
? Συμπεριφορές αυτοτραυματισμού.
? Εμμονή στην ομοιομορφία, αντίσταση στην αλλαγή.
? Τελετουργικά
? Επίμονες ενασχολήσεις με οικεία αντικείμενα.
? Υπερακουσία, ή συνεχείς ακατάλληλες απαντήσεις σε ήχους ή παράπονα για ενοχλητικό επίπεδο έντασης σε ήχους που δεν είναι ενοχλητικοί για τους υπόλοιπους ανθρώπους.
? Επαναλαμβανόμενες ενέργειες.
? Περιορισμένο εύρος και ποιότητα ενδιαφερόντων.
? Απουσία συμβολικού παιχνιδιού
? Αποφυγή κοινωνικών επαφών με άλλους
? Έλλειμμα σε αμοιβαίες κοινωνικές αλληλεπιδράσεις.
? Ακανόνιστα σχήματα ύπνου.
? Αισθητηριακά ελλείμματα στην επεξεργασία των πληροφοριών που οδηγούν σε ανώμαλες αποκρίσεις εξαιτίας υπέρ ή μειωμένης τροφοδότησης.

Ο αυτισμός είναι πρωτίστως έλλειμμα επικοινωνίας και όχι λόγου. Απλά αυτό το έλλειμμα στην επικοινωνία εκφράζεται και αξιολογείται από τους άλλους με βάση το λόγο.

Επικοινωνία είναι η ικανότητα του ανθρώπου να εκφράζει και να μεταδίδει ιδέες και πληροφορίες με στόχο να επηρεάσει τη συμπεριφορά του άλλου, με την προϋπόθεση ότι ο άλλος θα προσλάβει το μήνυμα και θα δράσει ανάλογα (Kierman, Reid, Goldbart,1987).

Προϋποθέσεις για την επικοινωνία
Α) κάποιος για να επικοινωνήσετε (άνθρωπος *2 πομπός-δέκτης)
Β) κάτι για να επικοινωνήσετε (η αιτία, το γιατί), το θέμα
Γ) ο τρόπος – κώδικας επικοινωνίας ( με λεκτικούς και μη λεκτικούς τρόπους)

Πώς επικοινωνούμε; ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΤΕ

ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΑ
o Με κλάμα, κραυγές, (ήχους)
o Με κινήσεις του σώματος προς ανθρώπους και πράγματα
o Με χειρονομίες ή μορφασμούς του προσώπου
o Πλησιάζοντας κάποιον (για να πάρουμε συνήθως κάτι)
o Απλώνοντας το χέρι (για να πάρουμε- δώσουμε)
o Πιάνοντας το χέρι άλλου και οδηγώντας το στην κατεύθυνση που θέλουμε
o Κοιτώντας προς αυτό που θέλουμε
o Δείχνοντας σε αυτό που θέλουμε χωρίς να το κοιτάξουμε.
o Κοιτάμε ή δείχνουμε σε πράγματα που θέλουμε και μετά σε κάποιον άνθρωπο. Η μεταβολή της ματιάς ανάμεσα στον άνθρωπο και το πράγμα ονομάζεται μεταβολή προσοχής και δηλώνει πρόθεση επικοινωνίας με τον άλλο για αυτό που μας ενδιαφέρει
o Επικοινωνούμε με εικόνες -ζωγραφική – σύμβολα.

ΛΕΚΤΙΚΑ
o Κάνουμε ήχους (προλεκτικό στάδιο)
o Λέξεις
o Προτάσεις
o Ηχολαλία (άμεση)*
(καθυστερημένη)*
o Γραφή

*ηχολαλία
Με τον όρο αυτό εννοούμε την επανάληψη των λέξεων των άλλων ανθρώπων. Αρχικά το παιδί μπορεί να επαναλαμβάνει τις λέξεις χωρίς να κατανοεί το νόημά τους. Η ηχολαλία είναι καλό προγνωστικό στοιχείο γιατί σημαίνει ότι αναπτύσσεται η επικοινωνία του παιδιού ή σε ακόμη απλούστερο επίπεδο ότι αναπτύσσεται το φωνολογικό επίπεδο της γλώσσας. Μπορεί ακόμη να φανερώνει γνωστικές ικανότητες (προσοχή, αντίληψη, μνήμη).

Γιατί το παιδί επικοινωνεί; ΕΡΜΗΝΕΥΣΤΕ

Επικοινωνία χωρίς πρόθεση.(προστάδιο επικοινωνίας).
Το παιδί στέλνει ένα μήνυμα σε σας χωρίς να το θέλει (μπορείτε και καλό θα είναι να το ερμηνεύσετε σαν να απευθυνόταν σε σας).Γιατί το κάνει;
• Για να ηρεμήσει όταν κάνει κάτι
• Εξασκείται
• Εστιάζει την προσοχή του-κατευθύνει τον εαυτό του
• Αντιδρά σε μια ευχάριστη ή δυσάρεστη εμπειρία,
• Διαμαρτύρεται ή αρνείται ( οι πρώτες διαμαρτυρίες είναι αυτόματες αποκρίσεις για πράγματα που δεν του αρέσουν. πχ. όταν κλαίει, γυρνάει αλλού ή σας σπρώχνει πιο πολύ σας αποφεύγει παρά εκφράζει τη συναισθηματική του κατάσταση)

Επικοινωνία με πρόθεση. (σκόπιμη).
Επικοινωνεί με σκοπό να στείλει ένα μήνυμα.
Πχ οι μη σκόπιμες διαμαρτυρίες αρνήσεις γίνονται σκόπιμες όταν το παιδί στέλνει το μήνυμα απευθείας σε σας. Αντί να τραβά το χέρι σας μακριά από κάτι πρώτα σας κοιτάει και μετά σας τραβάει το χέρι ή αντί να κλαίει και να φωνάζει σας κοιτάει και γνέφει όχι με το κεφάλι..
Στην επικοινωνία με πρόθεση συνήθως δηλώνεται κάτι από τα παρακάτω?

1) άρνηση- διαμαρτυρία.
Οι σκόπιμες διαμαρτυρίες μπορεί να δηλώνουν ότι το παιδί σας
Δεν θέλει αυτό που του προσφέρετε
Δεν θέλει να αρχίσει μια δραστηριότητα
Θέλει να σταματήσει
2) αίτηση- κοινωνική αίτηση
αίτηση για? φαγητό- εξυπηρέτηση βιολογικής ανάγκης
δραστηριότητα-να κάνει κάτι -παιχνίδι-αντικείμενο
βοήθεια
άδεια να κάνει κάτι
κοινωνική αίτηση για ? να παίξει με συνομηλίκους
να πάρει πληροφορίες
να συνεχίσει ομαδικό παιχνίδι
3) απόκριση-απάντηση- ακολούθηση οδηγιών – επιλογή
4) χαιρετισμός
5) απόσπαση προσοχής – επιφώνημα
6) έκφραση συναισθημάτων
7) ερώτηση
8) δείξη – κατονομασία – σχόλιο – προσποίηση – φαντασία – αναφορά στο χρόνο

ΣΤΑΔΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

1) της μοναχικότητας
2) της Αιτήσεως
3) το πρώιμο Επικοινωνιακό
4) το επικοινωνιακό – αμοιβαιότητας

Όλα τα παιδιά περνούν από τα παραπάνω στάδια επικοινωνίας χωρίς ωστόσο να παραμένουν υποχρεωτικά για πολύ σε αυτά. Τα στάδια καθορίζονται από?
Από την ικανότητα του παιδιού να αλληλεπιδρά
Από τον τρόπο (πως) που επικοινωνεί
Από την αιτία (γιατί) που επικοινωνεί
Από την κατανόησή του.

Το παιδί σας θα μάθει να επικοινωνεί όταν
-Σας προσέχει
-Ευχαριστιέται με την αμφίδρομη επικοινωνία
-Αντιγράφει, μιμείται πράγματα που κάνετε και λέτε
-Καταλαβαίνει τι λένε οι άλλοι
-Αλληλεπιδρά με άλλους ανθρώπους
-Το διασκεδάζει
-Εξασκεί αυτά που έχει μάθει.
-Έχει δομή, επανάληψη και προβλεψιμότητα στη ζωή του.

Ο ρόλος του βοηθού- δασκάλου.

Όταν το παιδί σας δεν φαίνεται να γνωρίζει πώς να κάνει πράγματα ή να επικοινωνεί είναι φυσικό να θέλετε να το βοηθήσετε. Όμως όταν το βοηθάτε πάντοτε δεν του δίνετε ευκαιρίες να κάνει περισσότερα από όσα περιμένετε και να επικοινωνήσει. Ο χρυσός κανόνας του βοηθού είναι?

Να ρωτάτε μια φορά και να περιμένετε. Αν δεν αποκριθεί
Μετά ρωτήστε πάλι προσθέτοντας βοήθεια.

Ο ρόλος του συμπαραστάτη.

Αντί να αφήνετε το παιδί σας μόνο του να ΄΄κάνει τα δικά του ΄΄ προσπαθήστε να κάνετε πράγματα μαζί του. Όταν αρχίσετε να αλληλεπιδράτε περισσότερο μαζί του τελικά θα καταλάβει ότι οι δραστηριότητες είναι πιο διασκεδαστικές και εύκολες αν σας συμπεριλάβει.

Μην βιάζεστε, δώστε στο παιδί σας έξτρα χρόνο να κατανοήσει αυτά που συμβαίνουν γύρω του και να σκεφτεί τι θα κάνει ή τι θα πεί. Ποτέ μην πιέζετε ένα παιδί να μιλήσει ειδικά όταν ο σκοπός σας είναι να κατανοήσει ή να συμμετάσχει στην επικοινωνία. Ο λόγος δεν είναι αυτοσκοπός αλλά μέσο, εργαλείο επικοινωνίας.

ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

Μιλήστε λιγότερο.

Α) κατονομάστε αντικείμενα, ανθρώπους και ενέργειες.
Β) κατονομάστε τα συγκεκριμένα αντικείμενα. Αποφύγετε τις αντωνυμίες
Γ) χρησιμοποιήστε το όνομα του παιδιού.

Επιτονίστε

1) με τη φωνή, τόνος, επιφωνήματα
2) με αγαπημένες, σημαντικές για το παιδί λέξεις

Αργά.

1) χρησιμοποιήστε παύσεις
2) να είστε φυσικοί

Δείξτε.

1) με τα πραγματικά αντικείμενα.
2) με ενέργειες – χειρονομίες
3) με έγχρωμες εικόνες, φωτογραφίες, ασπρόμαυρες, ζωγραφιές
4) με λέξεις

Επαναλάβετε συχνά τις σημαντικές λέξεις και χειρονομίες.

ΚΑΤΑΝΟΩ
ΑΚΟΥΩ
ΟΡΓΑΝΩΝΩ

Η επικοινωνία είναι παιχνίδι για δύο. Τα συνεργατικά παιχνίδια την προάγουν ακόμη και αν δεν διδάσκετε τίποτε άμεσα στο παιδί σας. Μαθαίνει να προσέχει τα μέρη και τα ανθρώπινα μέλη του παιχνιδιού, να περιμένει και να βρίσκει την σειρά του, να εναλλάσσει ρόλους και να κάνει δραστηριότητες με αρχή μέση και τέλος. Αφήστε στο παιδί σας τον πρωταγωνιστικό ρόλο και ακολουθήστε το.

Να δίνετε απλές σύντομες εντολές και οδηγίες όσο το δυνατόν πιο σαφείς και ακριβείς. Αν πείτε στο παιδί ΄΄ μπράβο σου ΄΄ ή ΄΄κάτσε κάτω΄΄ είναι πιο ασαφές από το ΄΄μπράβο που ήπιες το γάλα ή το κάτσε στην καρέκλα΄΄. Ο λόγος σας πρέπει να είναι απλός χωρίς μακροσκελείς φράσεις και οδηγίες. Να περιέχει ένα νόημα τη φορά. Ένα ουσιαστικό και ένα ρήμα από μόνα τους είναι αρκετά ισχυρά. Αποφύγετε τις αντωνυμίες, μπερδεύουν τα περισσότερα αυτιστικά παιδιά.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΤΕ
ΠΕΡΙΜΕΝΕΤΕ
ΑΚΟΥΣΤΕ
ΤΙ ΚΑΝΕΙ ΚΑΙ ΤΙ ΛΕΕΙ

Περιλάβετε τα ενδιαφέροντά του στις κοινές σας αλληλεπιδράσεις.
Ερμηνεύστε τις Συμπεριφορές του, το πώς και γιατί επικοινωνεί.
Μιμηθείτε ενέργειες και ήχους του.

Θυμηθείτε να προσαρμόζετε τις ενέργειες και τις ερμηνείες τους στο γνωστικό και στο επίπεδο κατανόησης του παιδιού. Θυμηθείτε ότι η κατανόηση είναι το πρώτο στάδιο για την έναρξη της επικοινωνίας. Πρέπει να ερμηνεύετε πράγματα και καταστάσεις σα να ήσασταν αυτό και όχι εσείς, προσαρμόζοντας και το λόγο σας ανάλογα, στο επίπεδό του.

Κατανοήστε ότι τα συμπεριφορικά ελλείμματα στον αυτισμό είναι γενικά το αποτέλεσμα του συνδυασμού υπερβολικής αισθητηριακής διέγερσης και μιας εσωτερικής χημικής πυροδότησης. Οι τεχνικές που συμπεριλαμβάνονται παρέχουν μια ασφαλέστερη λιγότερο διαταρακτική πηγή πυροδότησης (πχ. να παρέχετε μια φουσκωτή μπάλα), την παροχή διατηρούμενης φυσικής άσκησης και την παροχή αισθητηριακής ολοκλήρωσης (Foxi,1994)

Ανακαλύψτε τις αισθητηριακές προτιμήσεις του παιδιού σας. Μέσα από αυτές αντιλαμβάνεται και μαθαίνει τον κόσμο και μπορείτε να τις χρησιμοποιήσετε ευρύτατα ως κίνητρα μάθησης και επικοινωνίας. (Βλέπε Ερωτηματολόγιο).

Ανακαλύψτε τον τύπο μάθησης του παιδιού σας. Το κάθε παιδί, αποκτά τις πληροφορίες, μαθαίνει διαφορετικά. Προσαρμόστε τον τρόπο επικοινωνίας σας στον τύπο μάθησης του παιδιού.

Άλλα παιδιά μαθαίνουν σειριακά. Απομνημονεύουν πράγματα μεμονωμένα, με σειρά και για αυτό μπορούν να θυμηθούν πολλές πληροφορίες μεμονωμένα (πχ. Ονόματα, αριθμούς, γράμματα) και αργότερα πολλές πληροφορίες επιλεκτικά για ένα συγκεκριμένο θέμα. Ωστόσο δεν κάνουν συσχετισμούς και γι αυτό παρόλο που μπορούν να ανακαλέσουν λέξη προς λέξη δε θυμούνται το σύνολο και το νόημά του.

Άλλα παιδιά μαθαίνουν ολικά. Γι αυτό μπορούν να θυμούνται και να επαναλαμβάνουν ολόκληρες προτάσεις χωρίς ωστόσο να θυμούνται μεμονωμένες λέξεις. Έτσι μπορούν να θυμούνται ολόκληρες καταστάσεις χωρίς ωστόσο να μπορούν να ξεχωρίσουν τα σημαντικά στοιχεία τους.

Άλλα παιδιά μαθαίνουν μέσω εικόνας. Αν το παιδί σας διασκεδάζει με το να κοιτάει βιβλία ή να βλέπει τηλεόραση τότε είναι πιθανό ότι μαθαίνει μέσω εικόνας. Χρησιμοποιήστε το.

Μαθαίνει μέσω αφής αν του αρέσει να πατάει κουμπιά, να ανοιγοκλείνει πόρτες ή να φτιάχνει παιχνίδια κατασκευών.

Μαθαίνει μέσω ήχου. Συνήθως είναι σπάνιο για ένα αυτιστικό να βασίζεται πρωτίστως στη μάθησή του στο σύστημα του ήχου. Η γλώσσα, ο έναρθρος λόγος έχει άμεση σχέση με αυτό το σύστημα και γι αυτό θα πρέπει να το καλλιεργήσετε.

ΜΟΥΣΙΚΗ-ΗΧΟΣ

Εάν το παιδί σας ανταποκρίνεται – αγαπάει τη μουσική εκμεταλλευθείτε το για να μάθει πώς να επικοινωνεί με μουσικές δραστηριότητες. Τα τραγούδια έχουν επαναλαμβανόμενες λέξεις, προβλέψιμες ενέργειες που μπορεί να κάνει (πχ. Παλαμάκια), και κάνουν εύκολο στο παιδί να προβλέψει πότε θα γίνει η αλλαγή σειράς και πότε θα έρθει η σειρά του. Επίσης, με τα ομαδικά τραγούδια το παιδί σας μπορεί να αλληλεπιδράσει με άλλα παιδιά (γύρω γύρω όλοι).

Τα τραγούδια βοηθούν το παιδί σας να καταλάβει το νόημα των λέξεων και να κατανοεί ότι υπάρχει σύνδεση των λέξεων και των πράξεων.
Επαναλάβετε αυτό που τραγουδάτε όταν αρχίζετε το τραγούδι.
Επαναλάβετε αυτό που τραγουδάτε όταν είστε στη μέση του τραγουδιού.
Επαναλάβετε αυτό που τραγουδάτε στο τέλος του τραγουδιού.

Σχεδιάστε που θα δώσετε τη σειρά στο παιδί σας να συνεχίσει. Αν ηχολαλεί τότε αυτό πρέπει να γίνει στο τέλος μιας φράσης. Δώστε στοιχεία στο παιδί για το πώς θα αλλάξει η σειρά του. Προσυμφωνήστε το. Εάν αυτό γίνει με μια χειρονομία ή νόημα τότε εξασκείτε και την προσοχή του.

Τα τραγούδια που επιλέγετε να είναι σύντομα (εως 10 λέξεις) και να περιέχουν γνωστές λέξεις.

Επιτονίστε κατάλληλα (ρυθμός).

Προσπαθήστε να μιλάτε και να τραγουδάτε αργά και καθαρά.

Συνοδεύστε με νοήματα και εικόνες. Κάνουν πιο σαφή όσα λέτε. Χρησιμοποιήστε μουσικά όργανα (τύμπανα κτλ). Είναι πολύ καλά στο να δείχνουν την αλλαγή σειράς.

Παίξτε μουσική και σταματήστε την. Το παιδί μαθαίνει το σταμάτημα και την έναρξη.

Μαγνητοφωνήστε ήχους του περιβάλλοντος ή των ζώων και παίξτε τους. Μετά πείτε το όνομά τους. Το παιδί μαθαίνει να προσέχει πρώτα και ύστερα μαθαίνει τα ονόματά τους. Μαγνητοφωνήστε τη φωνή σας και πείτε του να δείξει τα πραγματικά αντικείμενα ή να ακολουθεί εντολές αν βρίσκεται σε αυτό το στάδιο.

Παίξτε με το παιδί σας. Του αφιερώνετε χρόνο και το βοηθάτε να εξελιχθεί.

ΣΤΑΔΙΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ

1) Κανένα παιχνίδι. Μασάει, τρίβει
2) Αντισυμβατικό παιχνίδι. Παίζει όχι με τον τρόπο που περιμένετε (βάζει στη σειρά τα τρένα αντί να τα κινεί ή στοιβάζει τα τουβλάκια αντί να χτίζει πύργο).
3) Λειτουργικό παιχνίδι. Παίζει με βάση τις ιδιότητες των παιχνιδιών. Εκτελεί περισσότερες ενέργειες με μια ποικιλία παιχνιδιών αλλά ακόμη προτιμά ορισμένα είδη παιχνιδιών (πχ πάζλ, σχήματα)
4) Κατασκευαστικό παιχνίδι. Φτιάχνει ή ζωγραφίζει πράγματα. Η διαφορά του από το προηγούμενο είναι ότι εμπεριέχει μεγαλύτερο σχεδιασμό, οργάνωση και δουλειά για την επίτευξη ενός στόχου. Φτιάχνει το γκαράζ γιατί έχει σκεφτεί ότι εκεί θα βάλει τα αυτοκίνητα.
5) Συμβολικό παιχνίδι. Προσποιείται ότι θα κάνει ή φαντάζεται κάτι. Έχει τη μεγαλύτερη σχέση με τη γλώσσα, γιατί τόσο οι λέξεις όσο και οι προσποιητές ενέργειες συμβολίζουν αληθινά πράγματα.

Διαλέξτε παιχνίδια αιτίας-αποτελέσματος. (Πατάω το κουμπί, να ο κλόουν).

Οπτικοχωρικά (παζλ, στοίβαγμα κύβων, ενσφηνώματα)
Κατασκευαστικά (lego, τουβλάκια)
Ανταλλαγής (μπάλες, σακούλια, πλαστικά κλειδιά, μπαλόνια)
Παιχνίδια που χρειάζονται ανθρώπους για να λειτουργήσουν (μουσικά κουτιά, κουρδιστά, φούσκες, μπαλόνια, φουσκωτήρια, σβούρες).Αρέσουν στα παιδιά αλλά είναι δύσκολο να τα παίξουν μόνα τους.
Αισθητηριακά / δημιουργικά (νερό, άμμος, βαμβάκι, όσπρια, πηλός, δακτυλομπογιές, μπίλιες)
Παιχνίδια προσποίησης ( τηλέφωνα, αυτοκινητάκια, τραίνα, φορτηγά, κούκλες, ρούχα, χτένες, κάποιο σπιτάκι ή μαγαζί)
Παιχνίδια εξωτερικού χώρου. κούνιες κτλ.
Παιχνίδια κανόνων. Επιτραπέζια, μνήμης-ταύτισης- bingo.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ-ΣΥΝΟΨΗ

Πέρα από όλες αυτές τις γενικές υποδείξεις το πρώτο που θα πρέπει να θυμόμαστε είναι ότι το κάθε αυτιστικό άτομο είναι μοναδικό και θα πρέπει να προσαρμόζουμε τις ενέργειες μας με βάση τις ιδιαιτερότητές του εστιάζοντας πάντα στην ανάπτυξη της επικοινωνίας.

Η πρόγνωση για την πορεία ενός αυτιστικού ατόμου είναι το ίδιο επισφαλής με την πρόγνωση για την πορεία ενός φυσιολογικού ατόμου. Η οποιαδήποτε βελτίωση πολλές φορές αναδεικνύεται με το πέρασμα του χρόνου, κυρίως μετά την εφηβεία και κυρίως ως προς τον έναρθρο λόγο.

Η προσεκτική παρατήρηση της συμπεριφοράς που αποτελεί τρόπο επικοινωνίας και κατόπιν η προσεκτική ερμηνεία της με στόχο την επαύξηση αλλά και τη δημιουργία επικοινωνιακών συμπεριφορών πρωτίστως από εμάς και κατόπιν από το παιδί. Οι γονείς πολύ συχνά γνωρίζουν αυτές τις αισθητηριακές προτιμήσεις αλλά και τον τρόπο συμπεριφοράς του παιδιού τον οποίο όμως ερμηνεύουν ασυναίσθητα ως επικοινωνία και κατά αυτό τον τρόπο δίνουν περισσότερες ευκαιρίες και κίνητρα στο παιδί για να επικοινωνήσει μαζί τους. Έτσι η επικοινωνία με τους ίδιους γίνεται εφικτή χωρίς ωστόσο να μπορεί να συμβεί το ίδιο και από τους υπόλοιπους που δεν γνωρίζουν, δεν μπορούν να ερμηνεύσουν και συνεπώς δεν μπορούν να προσφέρουν τις ίδιες επικοινωνιακές ευκαιρίες στο παιδί.

Τα ερωτηματολόγια όπως και η προσεκτική καταγραφή και κατόπιν η ερμηνεία της επικοινωνιακής συμπεριφοράς του παιδιού μας βοηθούν να το κατανοήσουμε και να αυξήσουμε τις ευκαιρίες επικοινωνίας που έχουμε εμείς μαζί του και αυτό μαζί μας. Ο ρόλος και των δυο πλευρών είναι σημαντικός.

Πάντα θα πρέπει να αναρωτιόμαστε,

Γιατί σε αυτή την περίπτωση κατάφερα να επικοινωνήσω με το παιδί και αυτό μαζί μου; τι είχε συμβεί πριν και τι μετά από την επικοινωνία μας (ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ); με ποιον τρόπο έγινε αυτό;(ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ), μπορώ να δώσω ξανά τα κατάλληλα κίνητρα και να δημιουργήσω τις ίδιες συνθήκες; ( ΕΡΜΗΝΕΙΑ).

Ακόμη και στην περίπτωση που φαίνεται ότι η επικοινωνία αποτυγχάνει μπορούμε να βγάλουμε χρήσιμα συμπεράσματα για την πορεία και την ενίσχυσή της. Επίσης, θα πρέπει να έχουμε πάντα υπόψη μας ότι η αρνητική συμπεριφορά είναι και αυτή μορφή επικοινωνίας και μάλιστα για το παιδί πολύ πιο σαφής και συγκεκριμένη. Επομένως, υπό το πρίσμα της επικοινωνίας μας δίνει και αυτή επικοινωνιακή ευκαιρία γεγονός που μόνο θετικά μπορεί να ερμηνευτεί. Πρέπει συνεχώς και αδιάκοπα να δημιουργούμε ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΕΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ στο παιδί και σε εμάς, κάτι εντελώς φυσιολογικό που άλλωστε όλοι οι άνθρωποι κάνουμε καθημερινά στη διαδικασία της επικοινωνίας και δίνει νόημα στη ζωή μας.

Ο αυτισμός είναι μια κατάσταση δια βίου. Δεν παύει να υπάρχει, δεν εξαλείφεται. Είναι πρωτίστως έλλειμμα επικοινωνίας και λειτουργικότητας και όχι λόγου, έναρθρης ομιλίας. Ως τέτοιο πρέπει να αντιμετωπίζεται και σε αυτό σκοπεύει η θεραπευτική αντιμετώπιση. Ο τρόπος παρέμβασης των ειδικών και τις οικογένειας συνίσταται στο να κάνει το άτομο πιο επικοινωνιακό και γι αυτό πιο λειτουργικό με κάθε τρόπο και όχι μόνο στο να αποκτήσει λόγο. Ο στόχος πάντοτε πρέπει να είναι η επικοινωνία και η μεγιστοποίησή της.

Και αυτό η θεραπεία μπορεί να το επιτύχει βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής και την εξέλιξη του ατόμου και των ανθρώπων που
βρίσκονται γύρω του.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. ΄΄More than Words΄΄. Fern Sussman 1999.
Hanen Centre Publication
2. ΄΄Autism preparing for adulthood΄΄. Patricia Howlin.1997 Routledge
3. ΄΄Αυτισμός ΄΄ Uta Frith γ εκδοση 1999
Ελληνικά γράμματα
4. ΄΄Διάγνωση Αυτισμός΄΄ Temple Grandin 1995
Ελληνικά γράμματα
5. ΄΄Τι σημαίνει για μένα. ΄΄ Catherine Faherty 2000.
Ελληνικά γράμματα
6. ΄΄Quick Reference to Speech- Language Pathology.΄΄ Sally Pore, Kathlyn Reed 1996. Aspen Publication
7.΄΄ Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα ΄΄ Κάκουρος-Μανιαδάκη 2000. Ελληνικά γράμματα