Ανακοινώσεις

1. ΤΟ ΛΙΜΠΙΚΟ Ή ΜΕΤΑΙΧΜΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ(LIMBIC SYSTEM)
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΣ. ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ
1. 1 Ορισμοί και σημασία

Το λιμπικό (limbic system) ή μεταιχμιακό σύστημα παλαιότερα ονομαζόταν και οσφρητικός εγκέφαλος ή ρινεγκέφαλος, καθώς και παλαιοεγκέφαλος, εξαιτίας της σημασίας που είχε το σύστημα αυτό και η όσφρηση σε πολλά θηλαστικά. Ονομάστηκε limbic system εξαιτίας των δομών του εγκεφάλου και του διεγκεφάλου που κυρίως περιτριγυρίζουν τον υποθάλαμο που βρίσκονται στο τόξο σε σχήμα “C” στην μέση και βασική επιφάνεια των ημισφαιρίων του εγκεφάλου που περιτριγυρίζουν τις πλάγιες κοιλίες.

Ο MacLean (1955) όρισε τη δομή του λιμπικού συστήματος, που περιλάμβανε τον ιππόκαμπο, τον αμυγδαλοειδή πυρήνα και την ψαλιδωτή έλικα, δηλαδή το συνδυασμό υπερμεσολοβίου (gyrus cinguli), οπισθοσπληνικής και παραϊπποκαμπείου έλικος. Επίσης, περιέγραψε τη σύνδεση με τον υποθάλαμο, το θάλαμο και τις νευρικές οδούς.

1. 2. Λειτουργίες

Μνήμη, Όσφρηση, Σπλαχνικός Έλεγχος, Συναίσθημα. Κυρίως ελέγχει τις συναισθηματικές και συμπεριφορικές δραστηριότητες. Υπηρετεί τα συναισθήματα στην ευρεία βιολογική βάση. Είναι αναπόσπαστο σύστημα όσον αφορά τις δραστηριότητες και βασικό για την αυτό-συντήρηση. Παίζει ρόλο στο σύστημα πρόγνωσης & προσχεδιασμού.

Υποσύστημα 1 – Οσφρητικό

– Ρυθμίει την ευχαρίστηση και τον φόβο που μπορεί να προκαλέσουν οσμές και σπλαχνικές αλλαγές
– Μεταβάλλει την αναπνοή, την καρδιοαγγειακή και γαστροεντερική κινητικότητα

Υποσύστημα 2 – φλοιϊκό – υποφλοιϊκό

– Ρυθμίζει συναισθηματικές καταστάσεις και παρέχει ενίσχυση κινήτρου για την εκδήλωση συμπεριφοράς
– Ρυθμίζει δραστηριότητες σχετιζόμενες με την σίτιση
– Ρυθμίζει δραστηριότητες σχετιζόμενες με τη θερμοκρασία
– Ρυθμίζει δραστηριότητες σχετιζόμενες με τον κύκλο του ύπνου,
– Ρυθμίζει δραστηριότητες σχετιζόμενες με αντιδράσεις πάλης ή αποφυγής (ff)
– Ρυθμίζει δραστηριότητες σχετιζόμενες με σεξουαλική συμπεριφορά
– Ρυθμίζει μηχανισμούς επιβίωσης (θυμός, βία κλπ).

Υποσύστημα 3 – φλοϊκό

– Παίζει σημαντικό ρόλο στη μάθηση (μακροχρόνιες μνήμες)
– Παίζει σημαντικό ρόλο στα συναισθήματα
– Ρυθμίζει λειτουργικές σχέσεις με άλλα συστήματα
– Λειτουργεί σε συνεργασία με τον υποθάλαμο και τον εγκεφαλικό φλοιό, κυρίως με τον προμετωπιαίο λοβό, αποθηκεύοντας μακροχρόνιες μνήμες (γνώση).

Το λιμπικό σύστημα είναι ΠΟΛΥ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ μέρος του ανθρώπινου εγκεφάλου για τους εξής λόγους :

-Συμμετέχει μαζί με τον υποθάλαμο, κάποιες περιοχές του δεξιού ημισφαιρίου και κάποιες άλλες περιοχές του εγκεφάλου στα συναισθήματα και τις συγκινήσεις.

-Κάποια μέρη του (κύρια ο ιππόκαμπος), αποτελούν καίριες περιοχές για τη μνήμη.

-Σύμφωνα, με τις νεότερες αντιλήψεις, η συσχέτιση συναισθημάτων και νοητικών διαδικασιών αποτελεί τη βάση της ορθής (ρεαλιστικής) λογικής ικανότητας του ατόμου (Damasio, 1994).

Συνδέσεις με συστήματα:

-Η σύνδεσή του με τον υποθάλαμο τροποποιούν τις εσωτερικές σωματικές λειτουργίες που ελέγχονται από τον υποθάλαμο. Επιπρόσθετα ρυθμίζει αλληλεπιδράσεις μεταξύ συναισθηματικών και σπλαχνικών λειτουργιών

-Η σύνδεσή του με τον μεσεγκέφαλο μπορούν να ελέγξουν συμπεριφορές όπως την αφύπνιση, τον ύπνο, την έξαψη, την προσοχή, το θυμό και την υπακοή

– Η σύνδεσή του με τον φλοιό ολοκληρώνει σωματοαισθητηριακά ερεθίσματα με ερεθίσματα από άλλες αισθήσεις και από άλλες περιοχές του εγκεφάλου (επηρεάζεται από όλα τα αισθητηριακά ερεθίσματα)

Η δομή του λιμπικού συστήματος περιλαμβάνει 5 κύριες δομές: τον αμυγδαλοειδή πυρήνα, τον ιππόκαμπο, το διαφανές διάφραγμα, την ανώνυμη ουσία και τον οσφρητικό φλοιό. Κάποιοι πάντως συμπεριλαμβάνουν στο μεταιχμιακό σύστημα ακόμη και τον υποθάλαμο (Frazer et al., 1994).

2. ΣΧΕΣΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΕ ΔΟΜΕΣ ΤΟΥ ΛΙΜΠΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

2. 1. Αμυγδαλοειδής πυρήν (amygdala).

Είναι ένα σημαντικό όργανο που έχει σχέση κυρίως με ΤΙΣ ΣΙΓΚΙΝΗΣΕΙΣ. Όσον αφορά τη μνήμη (ας τονίσουμε ότι ανατομικά είναι πολύ κοντά στον ιππόκαμπο), φαίνεται ότι σχετίζεται με τη μνήμη συναισθηματικά φορτισμένων γεγονότων. Επιδρά στην επιθετικότητα, το φόβο και το άγχος, τη σεξουαλική ζωή και γενικότερα στη διάθεση. Οι Καφετζόπουλος (1995) και Lazorthes (1991) αναφέρουν μια περίπτωση παράλογης εγκληματικής συμπεριφοράς στις ΗΠΑ ατόμου που υπέφερε από όγκο του αμυγδαλοειδούς πυρήνος.

Εάν πρέπει να θυμόμαστε μόνο μια λέξη για την αμυγδαλή, αυτή η λέξη θα πρέπει να είναι ΦΟΒΟΣ.

Παραδειγμα:

Η αμυγδαλή είναι το πυρηνικά υπεύθυνο όργανο του λιμπικού συστήματος για το ανακάτεμα που αισθανόμαστε στο στομάχι όταν τριγυρίζουμε σε ένα σκοτεινό πάρκο και αντιλαμβανόμαστε ότι κάποιος μας ακολουθεί. Ταυτίζει το μαθημένο αισθητηριακό ερέθισμα (άνθρωπος με μάσκα στο πάρκο=κίνδυνος) με μία σχετιζόμενη αντίδραση («πάλεψε ή φύγε»). Στην βάση αυτής της πληροφορίας, μπορούμε να δούμε στην αμυγδαλή τα εισερχόμενα και εξερχόμενα δεδομένα.

ΕΙΣΕΡΧΟΜΕΝΑ: Η αμυγδαλή πρέπει να πάρει το αισθητηριακό εισερχόμενο και πρέπει να το προωθήσει υψηλότερα σε άλλα εισερχόμενα για να αναγνωρίσει τους παράγοντες μίας σκηνής που δείχνουν κίνδυνο. Οι σχετιζόμενες περιοχές των οπτικών, ακουστικών και σωματοαισθητικών δεδομένων είναι οι βασικές εισερχόμενες δράσεις της αμυγδαλής.

ΕΞΕΡΧΟΜΕΝΑ:Η αμυγδαλή πρέπει να είναι ικανή να ελέγξει το αυτόνομο σύστημα για να οργανώσει άμεση συμπαθητική αντίδραση. Τα κυριότερα εξερχόμενα της αμυγδαλής είναι ο υποθάλαμος και αυτόνομα μέρη του εγκεφαλικού στέλέχους. Επίσης σχετίζεται με την διάθεση και την συναισθηματική αντίδραση (θετικά ή αρνητικά) σε ένα δρώμενο. Σε αυτόν τον τομέα η αμυγδαλή είναι επίσης εκτεταμένα συνδεδεμένη με τον μετωπιαίο λοβό και τον θάλαμο.

Είναι πολύ δύσκολο να μελετηθεί η αμυγδαλή στον άνθρωπο γιατί είναι πολύ σπάνια η αμφίπλευρη καταστροφή της. Μία από τις λίγες υπάρχουσες περιπτώσεις αναφέρει μία γυναίκα με αμφίπλευρη εκφυλιστική διαταραχή που ήταν ανίκανη να αναγνωρίσει την έκφραση του φόβου στα ανθρώπινα πρόσωπα. Οι πίθηκοι με ζημιά στην αμυγδαλή ήταν ανίκανοι να αναγνωρίσουν την συναισθηματική χροιά των αντικειμένων και για παράδειγμα δεν έδειχναν φόβο όταν τους εμφανιζόταν ένα φίδι ή ένας άλλος πίθηκος με επιθετικές διαθέσεις.

2. 2. Ιππόκαμπος.

Είναι καίρια περιοχή για τη μνήμη. Χαρακτηρίζεται κει ως ο «βιβλιοθηκάριος της μνήμης», αφού συμβάλλει τόσο στην καταχώρηση νέων πληροφοριών όσο και στην ανάκλησή τους. Ερμηνεύει για τον εγκέφαλο τη σημασία των περισσότερων αισθητηριακών εμπειριών και αποφασίζει εάν η εμπειρία είναι σημαντική και θα αποθηκευτεί ως μνήμη στον φλοιό (επιτρέπει / έχει την ικανότητα να αποθηκεύσει μνήμες).Συμμετέχει πιθανότατα και στη λειτουργία του άγχους.

Αν για την αμυγδαλή η λέξη είναι ο φόβος, τότε για τον ιππόκαμπο η λέξη είναι ΜΝΗΜΗ.

Η μελέτη του ιπποκάμπου βοηθήθηκε από έναν πολύ διάσημο ασθενή το 1953. Για μία χειρουργική αντιμετώπιση της επιληψίας, οι γιατροί μετακίνησαν τους περισσότερους λοβούς του. Από την επέμβαση και μετά (από το 1953) δεν ξαναφορμάρισε καμία νέα μνήμη. Θυμάται την παιδική του ηλικία και τα πάντα πριν από την επέμβαση. Έχει ακόμη εργαζόμενη μνήμη και την δυνατότητα να φορμάρει διαδικαστικές μνήμες. Μπορεί να έχει μία φυσιολογική και κατανοητή συνομιλία με τον καθένα ως μέρος βραχυπρόθεσμης μνήμης, εάν όμως αφήσεις το δωμάτιο για μία στιγμή και επιστρέψεις, δεν θα θυμάται ούτε εσένα ούτε την συζήτηση. Έχει παντελή απώλεια της δυνατότητας να εξαπλώνει την βραχυπρόθεσμη μνήμη σε μακροπρόθεσμη.

Επίσης σε πείραμα με γάτες συνέβη το εξής: τοποθετούσαν μπροστά στις γάτες ποντίκια. Τα ποντίκια κρύβονταν σε μία τρύπα ενώ τα κηνυγούσαν οι γάτες και οι γάτες επέμεναν να προσπαθούν να τα βγάλουν από την τρύπα. Εάν απομακρύναμεγια λίγο από το σημείο τις γάτες και μετά τις επιστρέφαμε μπροστά από την τρύπα, είχαν ξεχάσει τι σήμαινεαυτή η τρύπα και έδειχναν να μην κατανοούν γιατί θα έπρεπε να μείνουν εκεί.

Ο ιππόκαμπος είναι λοιπόν σημαντικός στην εξάπλωση της δηλούμενης μνήμης, αλλά δεν είναι απαραίτητος για την εργαζόμενη μνήμη, την διαδικαστική μνήμη ή την αποθήκευση μνήμης. Η καταστροφή του ιπποκάμπου θα επηρεάσει μόνο το φορμάρισμα νέας μακροπρόθεσμης μνήμης.

2. 3. Διαφανές διάφραγμα.

Έχει καταδειχθεί ότι αποτελεί σημαντική περιοχή για την ηδονή γενικότερα και σε μερικές περιπτώσεις για το σεξουαλικό οργασμό. Έχουν καταγραφεί ηλεκτρικές εκκενώσεις μεγάλου voltage (μια μικρή ηλεκτροχημική θύελλα) κατά την ερωτική πράξη. Στις γυναίκες φαίνεται ότι η ηλεκτροχημική θύελλα επεκτείνεται και στον αμυγδαλοειδή πυρήνα. Είναι ο πυρήνας του μεταιχμιακού και ο διερεθισμός προκαλεί διαφορετικά συμπεριφορικά αποτελέσματα (συμπεριλαμβανομένου του θυμού).

2. 4. Υπερμεσολόβιος έλικα (cingulated gyrus).

Το πρόσθιο ήμισυ (περίπου) της υπερμεσολόβιας έλικος, κατά τον Damasio (1994), είναι η περιοχή όπου συγκίνηση, συναίσθημα, προσοχή και «εργαζόμενη μνήμη» συνεργάζονται τόσο στενά, ώστε αποτελούν πηγή ενέργειας τόσο για κινήσεις και πράξεις, όσο και για νοητικές διεργασίες [έναρξη σκέψης και διεργασία «λογικής» (reasoning)]. Σε αντίθεση με το εκούσιο (ψεύτικο) χαμόγελο, το αυθόρμητο χαμόγελο (που περιλαμβάνει έντονη συμμετοχή του σφιγκτήρα των βλεφάρων) (orbicularis muscle) απαιτεί τη συνεργασία της πρόσθιας υπερμεσολοβίου έλικος και, πιθανότατα, των εξωπυραμιδικών γαγγλίων (basal ganglia). Υπερμεσολόβια έλικα, υπερμεσολόβιο, κεντρικός λοβός και παραϊποκαμπική έλικα – σχηματίζουν δαχτυλίδι γύρω από τις βαθύτερες δομές του μεταιχμιακού συστήματος, επιτρέπουν συνειρμούς μεταξύ των συνειδητών εγκεφαλικών συμπεριφορικών λειτουργιών και των ασυνείδητων συμπεριφορικών λειτουργιών του βαθύτερου μεταιχμιακού συστήματος.

2. 5. Μαστία.

Βοηθούν στον έλεγχο πολλών λειτουργιών συμπεριφοράς (πχ. το βαθμό αφύπνισης, το αίσθημα ευεξίας)